Transformacja energetyczna Azji Centralnej nie jest tematem nowym. Jednak w ciągu ostatnich dwóch lat rozmowa zeszła z „planowania” na „przetargi”.
W pierwszej połowie 2026 r. pięć krajów Azji Środkowej ogłosiło przetargi na łącznie projekty fotowoltaiczne i magazynowanie energii o mocy 8,7 GW, co stanowi wzrost o 127% rok do roku. Oczekuje się, że łączna moc w całym roku przekroczy 15 GW. Pięć lat temu niewielu wierzyłoby, że rynek może osiągnąć taką skalę.
W artykule tym przedstawiono plan przejścia na trzy kluczowe obszary: moc zainstalowana i cele, rzeczywiste wąskie gardła w infrastrukturze sieciowej i bilansowaniu mocy oraz niedoceniany rynek wydobycia poza siecią.
Zainstalowana moc i cele: przede wszystkim liczby
Moc zainstalowana na początek 2026 r
Według stanu na 1 stycznia 2026 r. Kazachstan miał około 3746 MW zainstalowanej mocy energii odnawialnej, w tym 1353 MW fotowoltaiki i 2071 MW energii wiatrowej.
W tym samym okresie Uzbekistan posiadał 3347 MW energii fotowoltaicznej, 1652 MW energii wiatrowej i 897 MW zdolności magazynowania energii w akumulatorach.
| Kraj | Moc fotowoltaiczna (MW) | Moc energii wiatrowej (MW) | Magazynowanie energii (MW / MWh) | Cel na rok 2030 |
| Kazachstan | 1,353 | 2,071 | — | Około 16 GW mocy OZE, co stanowi 15% miksu energetycznego |
| Uzbekistan | 3,347 | 1,652 | 897 | 8,64 GW fotowoltaiki, 17 GW energii wiatrowej i 7 GWh magazynowania energii |
| Kirgistan | 250 (planowana moc w przygotowaniu) | — | — | Dodatkowe 3–4 GW w ciągu najbliższych 2–3 lat |
| Tadżykistan | 250 (dostępne online do końca roku) | — | — | Głównym kierunkiem pozostaje energia wodna |
Cele są znacznie bardziej ambitne niż obecne możliwości
Kazachstan planuje udostępnić w sieci około 16 GW mocy odnawialnych do 2030 r., docelowy udział energii odnawialnej na poziomie 15%. Cel wzrasta do 50% do roku 2050.
Uzbekistan ma jeszcze ambitniejsze cele. Do 2030 r. planuje osiągnąć 8,64 GW energii fotowoltaicznej i 17 GW energii wiatrowej, przy łącznej mocy energii słonecznej i wiatrowej na poziomie około 21 GW i docelowym udziale energii odnawialnej na poziomie 54%.
Jak wynika z publicznych wypowiedzi rządu Uzbekistanu, osiągnięcie celów na rok 2030 mogłoby pozwolić zaoszczędzić około 18 miliardów metrów sześciennych gazu ziemnego rocznie i zmniejszyć emisję o około 25 milionów ton rocznie.
Zwiększenie mocy z 3 GW do 21 GW oznacza siedmiokrotny rozwój. Wzrostu tego nie można po prostu dodać do istniejącej sieci; Należy także unowocześnić infrastrukturę przesyłową i możliwości równoważenia mocy.
Rzeczywistość struktury władzy w Azji Centralnej
Wysoka zależność od mocy cieplnej i ograniczona elastyczność
Środkowoazjatycki system elektroenergetyczny (CAPS) opiera się głównie na energii cieplnej i wodnej. W przeszłości wytwarzanie energii ze źródeł węglowych stanowiło ponad 60% koszyka elektroenergetycznego Kazachstanu, podczas gdy Uzbekistan w dużym stopniu opiera się na wytwarzaniu energii z gazu ziemnego.
Elektrownie cieplne zapewniają dużą moc przy obciążeniu podstawowym, ale generalnie wolniej reagują na gwałtowne zmiany w zapotrzebowaniu i podaży energii elektrycznej. Ponieważ do sieci trafiają duże ilości energii wiatrowej i słonecznej, system potrzebuje możliwości szybszego zwiększania i równoważenia – dokładnie tam, gdzie istniejąca struktura energetyczna stoi przed największymi wyzwaniami.
Starzejąca się infrastruktura sieciowa i letnie niedobory mocy
Duża część infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej w Azji Środkowej została zbudowana w czasach sowieckich. Starzenie się sprzętu i straty w transmisji pozostają powszechnymi problemami. Podczas letnich fal upałów zapotrzebowanie na klimatyzację łączy się z obciążeniem związanym z nawadnianiem w rolnictwie, a w kilku regionach wystąpiły ograniczenia w zakresie energii elektrycznej.
Pomaga to wyjaśnić, dlaczego zamówienia dotyczące magazynowania energii nagle zyskały na znaczeniu. Czynnikiem powodującym nie jest po prostu przestrzeganie zasad rządu. Bez odpowiedniego magazynowania integracja wielkoskalowych projektów wiatrowych i słonecznych z systemem elektroenergetycznym staje się znacznie trudniejsza.
Zmiany na Rynku Przetargowym OZE
Gwałtowny wzrost skali projektu
W pierwszej połowie 2026 r. pięć krajów Azji Środkowej ogłosiło przetargi na projekty fotowoltaiczne i magazynowanie energii o mocy 8,7 GW, co stanowi wzrost o 127% rok do roku.
Według kraju Kazachstan niezależnie ogłosił w drugim kwartale 2026 r. trzy zintegrowane projekty związane z energią słoneczną i magazynowaniem o łącznej mocy 2,3 GW i ponad 900 MWh dodatkowego magazynowania energii. Ministerstwo Energii Uzbekistanu ogłosiło harmonogram zakupów obejmujących moc 3,1 GW na lata 2026–2027.
Magazynowanie energii staje się raczej standardem niż opcjonalnym
Jedną z kluczowych zmian jest to, że koszty zakupu magazynów energii po raz pierwszy przekroczyły 30% całkowitej wartości projektu.
| Planowane udostępnienie mocy obliczeniowej w Uzbekistanie w 2026 r | Moc (MW) | Udostępnij |
| Fotowoltaika | 2,800 | 41% |
| Moc cieplna | 2,500 | 37% |
| Energia Wiatru | 470 | 7% |
| Energia wodna | 68 | 1% |
| Magazynowanie energii | 884 | 13% |
| Razem | 6,770 | 100% |
Zintegrowane rozwiązania wykorzystujące energię słoneczną i magazynowanie stają się standardem w całym regionie. Dla dostawców sprzętu oznacza to, że możliwości rynkowe w zakresie sprzedaży samych modułów fotowoltaicznych zawężają się. Dostawcy, którzy są w stanie dostarczyć kompletne rozwiązanie — moduły fotowoltaiczne + magazynowanie energii + konstrukcje wsporcze + integracja z siecią — zajmują coraz lepszą pozycję.
Działalność wydobywcza i energia poza siecią: niedoceniany rynek
W Azji Środkowej liczne zakłady wydobywcze zlokalizowane są na obrzeżach sieci energetycznej, a niektóre z nich działają całkowicie poza siecią. Witryny te mają trzy wspólne cechy:
- Praca ciągła:Urządzenia wydobywcze i przeróbki minerałów często pracują 24 godziny na dobę, tworząc stosunkowo stabilne zapotrzebowanie na energię elektryczną.
- Wysokie wymagania dotyczące niezawodności:Przerwy w dostawie prądu mogą bezpośrednio skutkować stratami w produkcji.
- Duże uzależnienie od oleju napędowego:Kopalnie działające poza siecią często korzystają z agregatów prądotwórczych na olej napędowy, a transport paliwa i logistyka stanowią znaczną część kosztów operacyjnych.
Ekonomia jest ważniejsza niż korzyści dla środowiska
W przypadku górnictwa głównym czynnikiem przemawiającym za przyjęciem fotowoltaiki nie jest redukcja emisji dwutlenku węgla – jest to uśredniony koszt energii elektrycznej.
W odległych kopalniach oddalonych o ponad 200 km od najbliższego przyłącza do sieci całkowity koszt energii elektrycznej wytworzonej z oleju napędowego może wahać się od 0,40 do 1,00 dolara za kWh. W przypadku kopalń położonych bliżej sieci koszt może wahać się od 0,12 do 0,20 dolara za kWh. Gdy generatory diesla pracują przy małych obciążeniach, straty paliwa mogą sięgać 20–40%.
Połączenie fotowoltaiki i magazynowania energii z istniejącymi generatorami diesla w hybrydowej mikrosieci może zmniejszyć zużycie paliwa o około 40%. Jeżeli względy ekonomiczne się sprawdzą, projekt będzie miał silną zachętę komercyjną do kontynuowania prac.
Ekstremalne zimowe temperatury w Azji Środkowej stanowią kolejny czynnik krytyczny dla projektów wydobywczych. Sprzęt musi umożliwiać rozruch i niezawodną pracę w temperaturze poniżej -20°C, co sprawia, że działanie w niskich temperaturach jest istotnym kryterium wyboru.
Szanse i wyzwania dla chińskich firm
Szansa nie polega tylko na cenach modułów fotowoltaicznych
Eksport chińskich modułów fotowoltaicznych do Azji Środkowej wzrósł w pierwszej połowie 2026 r. o 180% rok do roku. Ceny modułów stały się wysoce przejrzyste, pozostawiając ograniczone pole do różnicowania wyłącznie poprzez konkurencję cenową.
Prawdziwa przewaga konkurencyjna leży w możliwościach dostawy:
- Czy zespół projektowy może wykonać rysunki zgodnie z lokalnymi normami, w tym przepisami europejskimi, rosyjskimi lub krajowymi?
- Czy komponenty konstrukcyjne mogą zostać wysłane w całości zgodnie z harmonogramem projektu, minimalizując opóźnienia na miejscu?
- Czy instalację na miejscu można przeprowadzić bez konieczności korzystania z pomocy wysoko wykwalifikowanych lokalnych techników?
Trzy praktyczne bariery wejścia na rynek
Bariera 1: Standardy i kodeksy. Projekty środkowoazjatyckie często wymagają zgodności z normami europejskimi (EN 1993 / EN 1090) lub rosyjskimi (SNiP). Rysunki i obliczenia konstrukcyjne należy dostosować do obowiązującego systemu norm. Zdolność zespołu projektowego do pracy w oparciu o wiele standardów może bezpośrednio określić, czy firma kwalifikuje się do projektu.
Bariera 2: Logistyka i odprawa celna. Kraje Azji Środkowej nie mają dostępu do morza. Po przybyciu do portu morskiego ładunek może potrzebować przebycia drogą lądową ponad 2000 km. Wymiary komponentów i opakowanie muszą uwzględniać ograniczenia transportu kolejowego i drogowego.
Bariera 3: Okna konstrukcyjne. W Azji Środkowej zimy są długie, a efektywny sezon budowlany trwa zwykle tylko 6–8 miesięcy. Harmonogramy projektów muszą uwzględniać to ograniczenie, a nie odpowiadać harmonogramom budowy powszechnie stosowanym w regionach o klimacie umiarkowanym.
Często zadawane pytania
P1: Jakie są główne czynniki napędzające rynek fotowoltaiki w Azji Środkowej?
Istnieją trzy główne czynniki: rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną, starzejąca się infrastruktura elektroenergetyczna i niedobory energii elektrycznej w lecie oraz jasno określone cele rządowe w zakresie mocy i zachęty podatkowe. Prognozuje się, że do 2035 r. zużycie energii elektrycznej w Uzbekistanie osiągnie 123 miliardy kWh. Projekty dotyczące energii odnawialnej w Uzbekistanie mogą również kwalifikować się do zwolnień z podatku od nieruchomości i podatku gruntowego na 10 lat.
P2: Dlaczego magazynowanie energii staje się tak ważne w Azji Środkowej?
Wraz ze wzrostem udziału energii wiatrowej i słonecznej sieć potrzebuje większej mocy bilansującej o szybszym czasie reakcji. Zakupy w zakresie magazynowania energii przekraczające 30% całkowitej wartości projektu sygnalizują przejście z opcjonalnego dodatku na kluczowy element integracji sieci.
P3: Jakie jest odpowiednie rozwiązanie w zakresie zasilania dla projektów wydobywczych poza siecią?
Praktyczną opcją jest hybrydowa mikrosieć łącząca fotowoltaikę, magazynowanie energii i istniejące generatory diesla zachowane jako rezerwowe. Taka konfiguracja może zmniejszyć zużycie paliwa o około 40% i potencjalnie zmniejszyć wymaganą moc generatora diesla do 30–50% pierwotnego poziomu. Kluczem jest system sterowania pozwalający na płynne przejścia pomiędzy źródłami zasilania.
P4: Kim są główni konkurenci chińskich firm na rynku lokalnym?
Głównymi konkurentami są firmy europejskie, tureckie i południowokoreańskie, a także lokalne firmy inżynieryjne. Chińskie firmy czerpią korzyści ze zintegrowanych łańcuchów dostaw i szybkiej dostawy, ale mogą stanąć przed wyzwaniami związanymi z lokalnymi usługami i znajomością lokalnych standardów.
P5: Jakie certyfikaty są wymagane, aby wejść na rynek środkowoazjatycki?
Do konstrukcji stalowychprojekty zwykle wymagają normy EN 1090 (oznakowanie CE) i certyfikatów systemów zarządzania, takich jak ISO 9001, ISO 14001 i ISO 45001. Moduły fotowoltaiczne zazwyczaj wymagają zgodności z normami IEC 61215 i IEC 61730. Niektóre projekty wymagają również audytów fabrycznych przeprowadzanych przez strony trzecie, na przykład te przeprowadzane przez SGS lub BV.
Masz pytania dotyczące projektów energetycznych w Azji Środkowej? Skontaktuj się z nami pod adresem info@xzbesta.com
